1. Bối cảnh vĩ mô: Việt Nam chịu sức ép lạm phát trong năm bản lề 2026
Theo các phân tích về chính sách tiền tệ, năm 2026 là năm bản lề khi Việt Nam bước vào giai đoạn thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội 2026–2030 với mục tiêu tăng trưởng GDP tối thiểu 10% và kiểm soát CPI quanh 4,5%.
Áp lực chính đến từ:
- Giá hàng hoá thế giới tăng trở lại (đặc biệt là dầu và lương thực).
- Rủi ro tỷ giá và khả năng cán cân thương mại đảo chiều sang thâm hụt.
- Không gian nới lỏng tiền tệ ngày càng hẹp khi lạm phát dần vượt ngưỡng mục tiêu.
Trong bối cảnh đó, nhu cầu phòng vệ rủi ro giá hàng hoá của doanh nghiệp nhập khẩu (xăng dầu, lúa mỳ, ngô, đậu tương, đường…) và doanh nghiệp xuất khẩu (cà phê, cao su, nông sản) được dự báo sẽ tăng, tạo dư địa phát triển cho thị trường hàng hoá phái sinh tại Việt Nam.
2. Nông sản: Lúa mỳ dẫn sóng, duy trì quanh vùng đỉnh 2 năm
Dữ liệu từ TradingEconomics cho thấy:
- Lúa mỳ tăng lên khoảng 660 USd/bushel ngày 15/05/2026, tăng hơn 10% trong tháng và hơn 25% so với cùng kỳ năm trước, sau khi vừa chạm vùng đỉnh 2 năm quanh 6,8 USD/bushel vào ngày 12/05.
- Ngô và đậu tương cũng tăng cùng chiều do điều kiện thời tiết xấu tại vùng Plains của Mỹ.
Nguyên nhân chính:
- USDA dự báo sản lượng lúa mỳ Mỹ chỉ khoảng 1,561 tỷ bushel – thấp nhất từ 1972 do diện tích và năng suất đều giảm.
- Hạn hán nghiêm trọng tại Nebraska, Oklahoma làm ảnh hưởng lúa mỳ vụ đông và ngô, đậu tương mới gieo trồng.
- Khảo sát ở Kansas cho thấy năng suất lúa mỳ cứng vụ đông giảm mạnh so với năm trước.
- Thị trường thất vọng khi thượng đỉnh Mỹ – Trung chưa mang lại thông tin rõ ràng về thương mại nông sản.
Ý nghĩa với doanh nghiệp và nhà đầu tư Việt Nam:
- Việt Nam phụ thuộc lớn vào nhập khẩu lúa mỳ, ngô, đậu tương cho thức ăn chăn nuôi, bột mỳ và thực phẩm chế biến; đà tăng giá hiện tại sẽ dần phản ánh vào chi phí đầu vào và giá bán lẻ trong nước.
- Doanh nghiệp nhập khẩu có thể dùng hợp đồng tương lai lúa mỳ, ngô, đậu tương trên các sở giao dịch quốc tế (thông qua thành viên môi giới trong nước) để:
- Khóa giá nguyên liệu cho các đơn hàng 3–6 tháng.
- Giảm rủi ro biến động giá trong chu kỳ mua – sản xuất – bán.
3. Nguyên liệu công nghiệp: Cà phê, ca cao, đường điều chỉnh nhưng vẫn rất biến động
Dữ liệu nhóm nguyên liệu công nghiệp trên TradingEconomics cho thấy bức tranh khá trái chiều:
- Cà phê arabica quanh 275–276 USd/lb, giảm khoảng 1,8% trong ngày 14/05, giảm khoảng 28% so với cùng kỳ năm trước, sau khi lập đỉnh lịch sử vào đầu 2025. Thị trường đang chiết khấu kỳ vọng vụ mùa Brazil 2026/27 tăng khoảng 12%, thời tiết thuận lợi.
- Ca cao giảm về quanh 4.200 USD/tấn sau khi chạm đỉnh 3,5 tháng ở 4.700 USD/tấn ngày 11/05; giá vẫn cao hơn nhiều so với đáy lịch sử dù giảm khoảng 60% so với cùng kỳ, phản ánh kỳ vọng sản lượng Côte d’Ivoire cải thiện nhưng El Niño và thời tiết bất thường vẫn là rủi ro lớn.
- Đường thô quanh 15 USd/lb, điều chỉnh hơn 2% trong ngày nhưng vẫn tăng gần 10% trong tháng, trong bối cảnh dự báo thâm hụt đường toàn cầu do một phần mía được chuyển sang sản xuất ethanol khi giá dầu cao.
Với Việt Nam:
- Đường, cà phê, ca cao đều là nguyên liệu công nghiệp quan trọng cho ngành F&B, bánh kẹo, đồ uống; cà phê còn là mặt hàng xuất khẩu chủ lực.
- Biên độ giá rộng mở cơ hội giao dịch phái sinh, nhưng cần quản trị rủi ro chặt vì biến động intraday lớn, dễ “cháy tài khoản” nếu dùng đòn bẩy cao.
4. Kim loại: Vàng thế giới lùi dưới 4.700 USD/oz, vàng trong nước đi ngang bất thường
Trên thị trường quốc tế, vàng giao ngay dao động quanh vùng 4.670–4.690 USD/oz, chịu áp lực từ:
- USD mạnh lên nhiều phiên liên tiếp.
- Giá dầu tăng trở lại, làm dấy lên lo ngại lạm phát cao kéo dài, buộc Fed duy trì lãi suất ở vùng cao lâu hơn.
Theo các bản tin tổng hợp trong nước, vàng vẫn được đánh giá tích cực trung – dài hạn nhờ:
- Nhu cầu mua vào của ngân hàng trung ương (đặc biệt là PBoC).
- Rủi ro địa chính trị và nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng.
Tại Việt Nam, nhiều hệ thống niêm yết giá vàng miếng và nhẫn SJC quanh vùng 162–165 triệu đồng/lượng và hầu như không biến động trong phiên ngày 14/05 – một trạng thái “lặng sóng” tương đối hiếm khi so với mức dao động lớn trên thị trường thế giới.
Đối với nhà đầu tư phái sinh:
- Vàng và bạc đang trong giai đoạn điều chỉnh sau nhịp tăng nóng; chiến lược phù hợp là giao dịch theo vùng giá, tránh đuổi giá khi biến động bị chi phối mạnh bởi tin lãi suất và địa chính trị.
5. Năng lượng: Dầu duy trì trên 100 USD/thùng, tâm điểm vẫn là rủi ro Trung Đông
Tổng hợp từ TradingEconomics cho thấy:
- Dầu WTI quanh 102–103 USD/thùng, Brent khoảng 107 USD/thùng, tăng hơn 1% trong phiên ngày 15/05.
- Nguyên nhân: thông tin một tàu hàng Ấn Độ bị đánh chìm và một tàu khác bị bắt giữ gần UAE, những diễn biến mới tại khu vực eo biển Hormuz – “yết hầu” năng lượng toàn cầu.
Tác động:
- Giá dầu cao khiến chi phí vận tải, logistics, sản xuất tăng, đẩy chi phí đầu vào cho doanh nghiệp Việt Nam và tiếp tục “nuôi” áp lực lạm phát mà SBV đang rất khó khăn trong kiểm soát.
- Trên thị trường phái sinh, các hợp đồng dầu, xăng, khí đốt vẫn giữ biên độ dao động lớn và phản ứng nhanh với tin tức địa chính trị, phù hợp với nhà đầu tư ưa rủi ro cao, có kinh nghiệm quản trị lệnh.