1. Bức tranh vĩ mô & hàng hoá toàn cầu: Năng lượng và kim loại dẫn sóng
Theo cập nhật mới nhất của World Bank, chỉ số giá năng lượng toàn cầu trong tháng 1 đã tăng tới 12%, chủ yếu do giá khí tự nhiên Mỹ bật tăng 78,4% và dầu thô tăng 4,6%. Chỉ số phi năng lượng cũng tăng 2,9%, trong đó kim loại và kim loại quý lần lượt tăng 9,3% và 17% so với tháng trước, cho thấy dòng tiền toàn cầu đang quay trở lại nhóm hàng hoá mang tính trú ẩn và phục vụ cho chu kỳ đầu tư cơ sở hạ tầng, năng lượng sạch, AI và xe điện.
Về vĩ mô, bối cảnh địa chính trị căng thẳng (đặc biệt tại Trung Đông), chính sách thuế quan mới của Mỹ, cùng rủi ro chuỗi cung ứng tiếp tục là những biến số quan trọng chi phối giá dầu, kim loại và nguyên liệu công nghiệp. Điều này khiến nhu cầu sử dụng công cụ phái sinh hàng hoá để phòng ngừa rủi ro giá ở cả doanh nghiệp lẫn nhà đầu tư tài chính gia tăng rõ rệt.
2. Năng lượng: Dầu thô tăng sốc vì Trung Đông, rủi ro chi phí đầu vào leo thang
Bước sang ngày 02/03/2026, thị trường dầu thô quốc tế tiếp tục tăng mạnh. Theo thống kê, giá Brent đã vượt mốc 72,8 USD/thùng, tăng gần 2,9% trong phiên, còn WTI lên trên 67 USD/thùng. Trong tuần, giá dầu thế giới đã tăng hơn 5%, duy trì vùng cao nhất trong 6 tháng.
Nguyên nhân chính đến từ:
- Xung đột quân sự Mỹ – Israel – Iran làm gia tăng nguy cơ gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông – khu vực chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu.
- Tồn kho dầu thô tại Mỹ giảm mạnh 9 triệu thùng, trong khi OPEC+ vẫn thận trọng với kế hoạch tăng sản lượng
Đối với doanh nghiệp Việt Nam trong các ngành vận tải, logistics, sản xuất – chế biến, nông nghiệp, diễn biến này báo hiệu áp lực chi phí nhiên liệu và vận chuyển có thể tăng trở lại trong các kỳ nhập hàng tới. Trên thị trường phái sinh, hợp đồng tương lai dầu thô có biên độ dao động lớn, mở ra cơ hội:
- Doanh nghiệp tiêu thụ nhiều nhiên liệu dùng hợp đồng tương lai để khóa chi phí ở vùng giá chấp nhận được.
- Nhà đầu tư có thể giao dịch theo xu hướng, nhưng cần quản trị rủi ro chặt chẽ vì biến động đang chịu tác động mạnh từ tin tức địa chính trị.
3. Kim loại quý & kim loại cơ bản: Bạc bứt phá, dòng tiền trú ẩn tăng tốc
Điểm nhấn nổi bật nhất tuần qua và phiên đầu tháng 3 là bạc. Theo Sở Giao dịch Hàng hoá Việt Nam (MXV) và các bản tin quốc tế, giá bạc COMEX đã tăng gần 12,5% trong tuần, lên sát 92,98 USD/ounce, tiệm cận vùng 93 USD/ounce.
Động lực chính:
- Bế tắc trong đàm phán hạt nhân Mỹ – Iran, rủi ro chính sách thuế mới của Mỹ và tranh chấp liên quan hoàn thuế làm gia tăng bất định vĩ mô.
- USD Index suy yếu về quanh 97,6 điểm và lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ 10 năm giảm còn khoảng 3,96%, giảm chi phí cơ hội nắm giữ kim loại quý
- Dòng vốn đầu cơ quay trở lại: số liệu CFTC cho thấy vị thế mua ròng của quỹ trên bạc tăng tới 71% so với đầu tháng 2.
Song song đó, giá vàng và các kim loại quý khác tiếp tục hưởng lợi từ chiến lược “trú ẩn” của nhà đầu tư toàn cầu. Điều này phù hợp với bức tranh World Bank khi nhóm kim loại và kim loại quý tăng mạnh trong rổ giá hàng hoá.
Với kim loại cơ bản (đồng, nhôm), sau nhịp tăng bùng nổ đầu 2026, thị trường đang tạm “nghỉ” kỹ thuật. Giá đồng và nhôm hiện dao động quanh vùng đỉnh nhiều năm do:
- Kỳ vọng nhu cầu lớn từ điện hoá, xe điện, 5G, trung tâm dữ liệu và năng lượng tái tạo.
- Nguồn cung hạn chế bởi quy trình cấp phép mỏ, hạn chế công suất luyện kim và rủi ro thời tiết, môi trường
Đối với nhà đầu tư phái sinh tại Việt Nam, các hợp đồng tương lai bạc, vàng và kim loại cơ bản là công cụ chiến lược để:
- Trú ẩn trước rủi ro lạm phát và biến động tỷ giá.
- Phòng ngừa rủi ro chi phí nguyên liệu cho doanh nghiệp sản xuất, xây dựng, cơ khí.
4. Nông sản: Ngũ cốc hồi phục, tâm lý thận trọng nhưng dư địa tăng còn lớn
Trên các sàn quốc tế, nhóm ngũ cốc và hạt dầu (ngô, đậu tương, lúa mì) đang bước vào giai đoạn khởi động vụ mùa mới tại Bắc Bán cầu. Dù xu hướng dài hạn từ đỉnh 2022 là điều chỉnh giảm, nhưng hiện tại:
- Corn (ngô) và wheat (lúa mì) đã phục hồi từ đáy, hình thành chuỗi đáy sau cao dần.
- Soybean (đậu tương) duy trì xu hướng hồi phục khi nhu cầu nhập khẩu và sử dụng cho thức ăn chăn nuôi, dầu thực vật và nhiên liệu sinh học được đánh giá tích cực
Ba yếu tố nâng đỡ giá ngũ cốc 2026 gồm:
- Nhu cầu lương thực và năng lượng sinh học tăng cùng dân số.
- Áp lực chi phí sản xuất do lạm phát và giá phân bón.
- Rủi ro thời tiết, dịch bệnh cây trồng và địa chính trị (Ukraine, Biển Đen…)
Đối với doanh nghiệp Việt Nam nhập khẩu ngô, đậu tương, lúa mì phục vụ thức ăn chăn nuôi, sản xuất thực phẩm, các hợp đồng phái sinh nông sản giúp:
- Khóa giá nguyên liệu trong bối cảnh thời tiết và địa chính trị khó lường.
- Linh hoạt cân đối tồn kho – giá mua khi thị trường biến động.
5. Nguyên liệu công nghiệp: Cao su, cà phê, ca cao, đường phân hoá mạnh
Nhóm nguyên liệu công nghiệp ghi nhận biến động đáng chú ý:
- Cao su thiên nhiên: Giá cao su RSS3 và TSR20 đã trở lại vùng đỉnh thiết lập cuối 2024, tăng lần lượt khoảng 7,16% và hơn 4% trong tuần. Lý do là nguồn cung bị bó hẹp khi Thái Lan, Indonesia vào mùa thấp điểm, mưa lớn cản trở khai thác; trong khi ANRPC dự báo nhu cầu thế giới 2026 sẽ vượt cung (15,6 triệu tấn tiêu thụ so với 15,2 triệu tấn sản xuất)
- Cà phê, ca cao, đường: Sau chu kỳ tăng nóng 2023–2024, nhiều mặt hàng mềm đã điều chỉnh nhưng vẫn duy trì mặt bằng giá cao. Ca cao và đường chịu tác động kép từ thời tiết, dịch bệnh cây trồng và chi phí vận chuyển, trong khi cà phê biến động mạnh theo mùa vụ và sản lượng Brazil, Việt Nam.
Tại thị trường nội địa, giá mủ cao su nguyên liệu vẫn chưa phục hồi đồng bộ do hoạt động khai thác sau Tết chưa tăng tốc, tạo độ trễ giữa giá quốc tế và giá nguyên liệu trong nước. Điều này càng cho thấy vai trò:
- Phòng hộ (hedging) giá bán cho doanh nghiệp xuất khẩu cao su, cà phê, đường.
- Tối ưu hóa biên lợi nhuận trước những cú sốc giá bất ngờ trên sàn quốc tế.
6. Tác động & hàm ý cho thị trường hàng hoá phái sinh Việt Nam
Từ góc nhìn của một doanh nghiệp cung cấp dịch vụ hàng hoá phái sinh, các diễn biến ngày 02/03/2026 cho thấy:
- Năng lượng (dầu), kim loại quý (bạc, vàng) và cao su đang là tâm điểm dòng tiền nhờ câu chuyện địa chính trị và cung – cầu.
- Nông sản (đậu tương, ngô, lúa mì) ở giai đoạn “tích luỹ” trước mùa vụ, mở ra cơ hội xây dựng vị thế trung – dài hạn cho doanh nghiệp và nhà đầu tư.
- Kim loại cơ bản (đồng, nhôm) chịu tác động từ chu kỳ đầu tư hạ tầng, năng lượng sạch và AI, đem lại tiềm năng cho các chiến lược phòng hộ chi phí nguyên liệu.
Trong bối cảnh giá dầu, bạc, cao su và một số nông sản biến động mạnh, việc sử dụng hợp đồng tương lai và các công cụ phái sinh không chỉ là công cụ đầu cơ, mà quan trọng hơn là:
- Bảo vệ biên lợi nhuận trước rủi ro tăng/giảm giá bất thường.
- Chủ động lập kế hoạch tài chính, sản xuất, nhập khẩu – xuất khẩu.
(Bài viết được hỗ trợ bởi AI)