Ngày 3–6/1, Mỹ tiến hành chiến dịch quân sự bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro và phong tỏa thêm các kênh xuất khẩu dầu, khiến chính trường Caracas rơi vào khủng hoảng. Bà Delcy Rodríguez được tuyên bố là lãnh đạo lâm thời, còn Washington nhấn mạnh sẽ “điều hướng” cách Venezuela vận hành và siết chặt tiếp cận ngành dầu mỏ. Diễn biến gây tranh cãi về pháp lý quốc tế và tạo dư chấn chính trị trong khu vực.
Bức tranh sự kiện:
- Mỹ khẳng định “không ở trong tình trạng chiến tranh” tại Venezuela, song chiến dịch đột kích và phong tỏa vận tải dầu đã khiến hơn 100 người thiệt mạng theo một số nguồn. Quốc hội Mỹ đang xem xét quyền hạn chiến tranh và yêu cầu làm rõ chiến lược dài hạn với Caracas.
- Tại Venezuela, các cơ quan tố tụng lên án chiến dịch là “hành động xâm lược”, công bố danh sách binh sĩ tử vong và phát động tưởng niệm. Tại Caracas, an ninh được siết chặt, các nhóm thân chính phủ hỗ trợ lực lượng chức năng duy trì kiểm soát.
- Trên phạm vi quốc tế, phát biểu từ Nhà Trắng về “tiếp cận toàn diện” dầu mỏ Venezuela làm dấy lên lo ngại về can thiệp kinh tế–an ninh, đồng thời kéo theo phản ứng ngoại giao từ châu Âu và khu vực Mỹ Latin.
Câu hỏi trọng tâm: Giá dầu sẽ biến động thế nào?
Các chuyên gia lưu ý tác động của căng thẳng địa–chính trị đến giá dầu phụ thuộc ba lớp: (1) rủi ro nguồn cung thực tế (gián đoạn sản lượng, vận tải), (2) tâm lý và vị thế giao dịch trên thị trường kỳ hạn, và (3) nền tảng cung–cầu vĩ mô (dự trữ, công suất dự phòng, tăng trưởng nhu cầu).
- Rủi ro nguồn cung: Venezuela sở hữu trữ lượng dầu lớn, nhưng sản lượng thực và hạ tầng xuất khẩu đã suy yếu nhiều năm. Bất ổn chính trị, trừng phạt và nguy cơ gián đoạn logistics (tàu, bảo hiểm, thanh toán) có thể làm giảm dòng hàng hợp pháp, đồng thời tạo ra chênh lệch giá vùng (discount đối với dầu bị trừng phạt). Tuy nhiên, mức thiếu hụt toàn cầu còn tùy vào việc OPEC+, Mỹ, Brazil, Guyana… có bù đắp hay không.
- Tâm lý thị trường và vị thế giao dịch: Trong các chu kỳ dư cung, cú sốc địa–chính trị thường gây “nhấp nhô ngắn hạn” hơn là xu hướng tăng bền vững. Nhà đầu tư có xu hướng bảo toàn vốn khi biến động chính trị tăng, trong khi các quỹ có thể đã ở vị thế giảm giá, khiến phản ứng ban đầu bị hạn chế. Thanh khoản mỏng (đầu năm) có thể khuếch đại dao động trong ngày nhưng không đảm bảo đổi hướng xu thế.
- Nền tảng cung–cầu: Dự báo dư cung và tồn kho ở mức cao có thể “đè” phần bù rủi ro địa–chính trị. Công suất dự phòng của OPEC+, dự trữ chiến lược của các nước tiêu thụ lớn, và năng lực tái tuyến vận tải (pipeline/LNG, thay thế nhập khẩu) đều làm thị trường đàn hồi hơn trước cú sốc khu vực. Bên cầu, tăng tốc xe điện, năng lượng tái tạo và hiệu suất công nghiệp tiếp tục kìm hãm nhu cầu dầu dài hạn, khiến các cú sốc cung khó duy trì tác động giá cao.
Hệ quả ngắn–trung hạn:
- Ngắn hạn: Giá có thể bật tăng phản ứng rủi ro, nhất là khi xuất khẩu Venezuela hay bảo hiểm hàng hải bị gián đoạn. Tuy nhiên, nếu không xuất hiện sự cố lớn tại các nút thắt như Hormuz hoặc gián đoạn lan sang các nhà sản xuất chủ chốt, đà tăng có nguy cơ “xẹp” khi thị trường quay lại câu chuyện dư cung và tồn kho.
- Trung hạn: Kéo dài trừng phạt và bất định chính sách có thể tạo ra các “kênh song song” (ship-to-ship, đổi cờ, thanh toán thay thế) khiến dầu Venezuela bán với chiết khấu, làm dị biệt hóa giá theo khu vực hơn là đẩy mạnh giá chuẩn Brent/WTI. OPEC+ và các nhà sản xuất ngoài OPEC có thể điều chỉnh sản lượng để cân bằng.
Những biến số cần theo dõi:
- Khả năng Mỹ mở rộng phong tỏa tài chính–bảo hiểm đối với chuỗi xuất khẩu dầu Venezuela và mức độ tuân thủ toàn cầu.
- Phản ứng của OPEC+ về hạn ngạch nếu thiếu hụt thực tế xảy ra.
- Dấu hiệu chuyển dòng thương mại: ai mua dầu chiết khấu, tuyến vận tải nào được tái cấu hình.
- Tồn kho thương mại và dự trữ chiến lược tại Mỹ, châu Âu, châu Á.
- Tốc độ tăng trưởng nhu cầu quý I–II, đặc biệt ở Trung Quốc và các nền kinh tế mới nổi.
Hàm ý cho doanh nghiệp và nhà đầu tư:
- Quản trị rủi ro giá: xem xét các chiến lược hedging linh hoạt (collar, delta-hedge) để phòng rủi ro nhấp nhô ngắn hạn nhưng không đặt cược vào xu hướng tăng kéo dài nếu yếu tố dư cung vẫn trội.
- Quản trị chuỗi cung ứng: đánh giá lại điều khoản bảo hiểm hàng hải, phương án thay thế tuyến và đối tác thanh toán; tránh phụ thuộc đơn lẻ vào nguồn hàng chịu rủi ro trừng phạt.
- Theo dõi chính sách: cập nhật động thái của Mỹ và phản ứng OPEC+, cùng các gói giải phóng dự trữ chiến lược có thể kìm hãm giá.
Căng thẳng Mỹ–Venezuela nâng rủi ro chính trị đối với dầu mỏ, nhưng trong bối cảnh thị trường dư cung và dự trữ cao, tác động lên giá chuẩn nhiều khả năng mang tính ngắn hạn và phân hóa theo khu vực. Nhà đầu tư nên tập trung vào chỉ báo tồn kho, công suất dự phòng và dòng chảy thương mại thực tế hơn là kỳ vọng vào cú sốc địa–chính trị đơn lẻ.
(Bài viết được hỗ trợ bởi AI)