Toàn cảnh tuần: Xung đột, dòng hàng năng lượng và “pricing” trên thị trường dầu – khí
Trong tuần vừa qua, bản đồ xung đột và dòng chảy năng lượng tiếp tục xoay quanh bốn trục chính: Nga–Ukraine, Trung Đông (Mỹ–Iran), Venezuela và thị trường LNG. Mỗi điểm nóng đều phản ánh trực tiếp vào cấu trúc giá hợp đồng, mức spread và premium giữa các khu vực.
Nga–Ukraine: Đánh vào hạ tầng năng lượng, rủi ro trung – dài hạn
Trên chiến trường, Nga tăng nhịp tấn công đúng “tim” hệ thống năng lượng Ukraine: sân bay quân sự, hạ tầng năng lượng, logistics đường sắt, kho UAV và đạn dược, với các đợt oanh kích bằng tên lửa Iskander-M và UAV quy mô lớn, gây mất điện diện rộng ở nhiều tỉnh như Volyn, Donetsk, Kharkiv, Odesa.
Song song, chiến sự quanh Pokrovsk – nút giao đường sắt quan trọng ở Donetsk – được mô tả là đi vào “những trận chiến cuối cùng”, cho thấy Nga tiếp tục chiến lược bào mòn hạ tầng và công nghiệp Ukraine, chứ không chỉ đánh chiếm điểm dân cư.
Về dòng hàng, hai xu hướng chính tiếp diễn:
- Dầu Nga chịu trừng phạt vẫn phải đi vòng qua “bóng tối” – đội tàu né cấm vận, giao dịch phức tạp hơn, chi phí vận tải và bảo hiểm cao hơn, khiến chiết khấu so với Brent về bản chất là “risk discount” đi kèm “compliance risk” cho người mua.
- Áp lực từ Mỹ với các khách hàng lớn như Ấn Độ khiến chiến lược mua dầu Nga của New Delhi bắt đầu điều chỉnh (thể hiện qua các bài viết về 12 triệu tấn dầu Nga “lênh đênh trên biển khi Ấn Độ đạt thỏa thuận với Mỹ”). Điều này tạo thêm biến số cho dòng dầu Nga hướng Ấn Độ và châu Á.
Trong ngắn hạn, các rủi ro này chưa gây cú sốc lên giá front-month như giai đoạn đầu chiến tranh, nhưng tạo nền rủi ro cấu trúc: chiết khấu dầu Nga so với Brent vẫn gắn chặt với mức độ siết trừng phạt và sự sẵn sàng của Ấn Độ/Trung Quốc hấp thụ.
Trung Đông & eo biển Hormuz: Risk premium vừa rút bớt
Tâm điểm tuần qua là rủi ro eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển khoảng 20% tiêu thụ dầu toàn cầu, trên 80% dầu và LNG đi sang châu Á.
Iran đã cho thấy khả năng gây căng thẳng (kiểm tra tàu treo cờ Mỹ, UAV áp sát nhóm tàu sân bay) nhưng sau đó quay lại bàn đàm phán gián tiếp với Mỹ ở Oman ngày 6/2. Lãnh đạo Iran đánh giá đàm phán là “bước tiến”, hai bên tuyên bố tiếp tục đối thoại – tín hiệu đủ để thị trường bớt lo về kịch bản đột ngột đóng Hormuz.
Điều này phản ánh rất rõ trên giá dầu:
- Dầu Brent kỳ hạn giảm khoảng 1,2% xuống 67,21 USD/thùng.
- WTI giảm 1,3% xuống 62,73 USD/thùng trong phiên 9/2.
Spread Brent–WTI quanh mức hơn 4 USD/thùng là bức tranh khá “bình thường”: Brent vẫn mang premium biển – toàn cầu, nhưng geopolitical premium do lo ngại xung đột lan rộng ở Trung Đông đang được pricing lại theo hướng thấp hơn sau tín hiệu ngoại giao tích cực Mỹ–Iran.
Tuy vậy, với việc Mỹ tăng hiện diện hải quân và những “điểm nóng” chớp nhoáng quanh Hormuz, thị trường vẫn giữ một lớp risk premium ẩn trong cấu trúc option & volatility hơn là ở giá spot.
Venezuela: Dòng dầu đảo chiều, Mỹ trở lại, Trung Quốc lùi bước
Venezuela là mảnh ghép quan trọng nhất trong bức tranh tái cấu trúc dòng hàng dầu thô tuần qua.
Hai diễn biến lớn:
- Xuất khẩu bật mạnh sau khi Mỹ “bắt Maduro” và thay đổi chế độ kiểm soát
- Xuất khẩu tháng 1 tăng vọt lên khoảng 800.000 bpd, từ 498.000 bpd tháng 12.
- Mỹ chấm dứt phong tỏa dầu, cấp giấy phép cho Vitol, Trafigura… giải phóng lượng tồn kho hơn 40 triệu thùng, khơi thông các dòng hàng từ PDVSA.
- Mỹ trở lại là khách hàng số 1, Trung Quốc bị đẩy ra rìa
- Mỹ nhập khoảng 284.000 bpd, trong đó riêng Chevron ~220.000 bpd, hơn gấp đôi tháng trước.
- Trung Quốc chỉ còn nhận ~156.000 bpd, trong khi trước tháng 12/2025, nước này từng chiếm hơn 70% xuất khẩu của Venezuela.
Song song, Chính phủ lâm thời Venezuela thúc đẩy cải cách Luật Hydrocarbon, mở cửa hơn cho tư nhân, đặt mục tiêu tăng sản lượng thêm 18% năm 2026, từ mức ~1,2 triệu bpd hiện tại.
Về giá và spread:
- Dầu Venezuela trước đây bán cho Trung Quốc với mức chiết khấu sâu do trừng phạt, thanh toán phức tạp, rủi ro vận tải.
- Khi Mỹ “tiếp quản” và chuẩn hóa dòng xuất khẩu, chiết khấu này có xu hướng thu hẹp:
- Bớt “trừng phạt risk” → bớt discount kỹ thuật.
- Phần lợi ích chuyển dần từ người mua (Trung Quốc) sang người cung cấp dịch vụ logistics, trading (Mỹ/EU) và vào ngân sách/ quỹ do Mỹ giám sát.
Đồng thời, thêm 800.000 bpd “ổn định hơn” đổ vào hệ thống giúp giảm bớt premium do lo ngại thiếu nguồn cung nặng/sour ở Atlantic Basin, hỗ trợ tâm lý “bearish nhẹ” trên Brent.
LNG: Hèm xung đột, nhưng vẫn là “điểm neo” cho giá khí toàn cầu
Tuần qua không xuất hiện cú sốc LNG kiểu “đứt cảng” hay “đóng tuyến”, nhưng bối cảnh vẫn đáng chú ý:
- Phần lớn LNG sang châu Á vẫn đi qua mắt xích hẹp là Hormuz – mọi rủi ro leo thang ở đây ngay lập tức chuyển thành premium cho JKM và cho cả các hợp đồng dài hạn index theo dầu.
- Dù bài tổng hợp LNG trên JPS (LNG GLOBAL News) là dữ liệu 2024, cấu trúc chung vẫn còn giá trị: châu Á thường giao dịch JKM cao hơn TTF nhờ nhu cầu điện và thời tiết, trong khi châu Âu giữ một mức giá đủ cao để hút LNG thay thế khí đường ống Nga.
Điểm quan trọng là: LNG ngày càng là “giá trần mềm” cho khí pipeline và cả dầu – mỗi khi TTF/JKM tăng quá nhanh, các nhà máy điện quay lại than/dầu fuel; khi ngược lại, LNG rẻ sẽ hạn chế upside của dầu trong mảng power.
Hiện tại, với đàm phán Mỹ–Iran hạ nhiệt và chưa có gián đoạn vật lý, risk premium LNG chủ yếu nằm ở option & forward structure, còn giá spot được kềm lại bởi kho dự trữ khí châu Âu vẫn ở mức cao và mùa đông tại nhiều nơi không quá khắc nghiệt.
Kết nối sang pricing: giá hợp đồng, spread, premium khu vực
Nếu gom các mảnh lại thành một bức tranh “trading view”:
- Brent–WTI spread quanh ~4 USD/thùng phản ánh:
- Brent vẫn mang global & Middle East risk premium.
- WTI gắn với mô hình dư cung tương đối ở Mỹ, chi phí logistics xuất khẩu, nhưng được “cân” bớt nhờ nhu cầu xuất khẩu sang châu Âu/Châu Á và dòng dầu Venezuela thay đổi hướng.
- Regional premium & discount:
- Dầu Venezuela: từ chỗ chiết khấu sâu cho châu Á vì trừng phạt, đang dịch sang chiết khấu ít hơn cho thị trường Mỹ/Caribê, với pricing “sạch” hơn nhưng lợi nhuận phần nhiều bị khóa trong cơ chế do Mỹ giám sát.
- Dầu Trung Đông: premium rủi ro Hormuz đã bớt căng sau tín hiệu đàm phán, nhưng chưa biến mất; điều này nằm ẩn trong volatility và cấu trúc kỳ hạn hơn là ở giá spot đơn lẻ.
- LNG châu Á so với TTF: cấu trúc vẫn thiên về premium nhẹ cho JKM do nhu cầu điện và thời tiết, nhưng biên độ bị giới hạn bởi kho dự trữ đầy của EU và nguồn cung LNG toàn cầu tăng dần.
- Risk premium mang tính cấu trúc:
- Nga–Ukraine: rủi ro dài hạn cho hệ thống năng lượng Đông Âu, đặc biệt là điện và sản xuất công nghiệp, chứ không còn là cú sốc tức thời cho giá dầu.
- Trung Đông: chỉ cần tín hiệu đàm phán trục trặc, mọi thứ có thể đảo chiều rất nhanh do mức độ tập trung của dòng dầu và LNG qua Hormuz.
- Venezuela: là “van điều áp” mới – mỗi bước nới rộng hay siết lại của Mỹ sẽ điều chỉnh mức độ căng của thị trường dầu nặng/sour và spread giữa các loại crude tương đương.
Tổng thể, tuần vừa qua là một tuần risk-off nhẹ với giá dầu (premium Trung Đông rút bớt, thêm nguồn cung từ Venezuela), nhưng nền địa chính trị vẫn rất mong manh: chỉ cần một cú lệch – ví dụ va chạm quân sự lớn quanh Hormuz hay phá hoại lớn vào hạ tầng năng lượng Ukraine/EU – cấu trúc spread và premium khu vực có thể thay đổi nhanh chóng.