1. Bức tranh vĩ mô: Ngân hàng trung ương xoay trục, hàng hóa biến động mạnh
Đầu tháng 2/2026, thị trường tài chính toàn cầu ghi nhận diễn biến “lệch pha”: chứng khoán Mỹ và nhiều chỉ số cổ phiếu tăng điểm, trong khi nhiều nhóm hàng hóa trải qua các nhịp điều chỉnh mạnh rồi hồi phục nhanh.
Theo một số báo cáo thị trường, quyết định bất ngờ nâng lãi suất của Ngân hàng Trung ương Úc (RBA) cùng kỳ vọng lạm phát còn dai dẳng đã khiến nhà đầu tư phải điều chỉnh lại định giá đối với vàng, bạc, dầu và nhiều hàng hóa khác. Các mặt hàng kim loại quý sau giai đoạn tăng nóng đã chứng kiến cú điều chỉnh mạnh rồi bật tăng trở lại khi dòng vốn tìm đến tài sản phòng vệ.
Trong bối cảnh này, các công cụ phái sinh trở thành kênh quan trọng để nhà đầu tư điều chỉnh vị thế ngắn hạn, đồng thời giúp doanh nghiệp khóa trước chi phí hoặc giá bán trong môi trường lãi suất và tỷ giá còn nhiều biến động.
2. Nông sản: Lúa mỳ, đậu tương, cà phê, ca cao chịu tác động từ thời tiết và cấu trúc cung
Trên thị trường nông sản, các báo cáo quốc tế cho thấy giá lúa mỳ và đậu tương toàn cầu vẫn chịu ảnh hưởng mạnh từ thời tiết bất lợi tại Nam Mỹ và Nam Á, cùng với rủi ro La Niña kéo dài làm tăng khả năng khô hạn tại một số vùng trọng điểm sản xuất ngô, lúa mỳ, đậu tương.
Bên cạnh đó, triển vọng 2026 đối với nông sản được Ngân hàng Thế giới đánh giá là tương đối “ổn định về tổng thể nhưng rủi ro vẫn tiềm ẩn”:
- Giá nhóm lương thực – thực phẩm nói chung có xu hướng đi ngang hoặc giảm nhẹ khoảng 2% nếu nguồn cung tiếp tục cải thiện.
- Tuy nhiên, những phân khúc có tính “câu chuyện riêng” như cà phê và ca cao vẫn đứng trước nguy cơ biến động mạnh hơn do: hạn hán, bệnh dịch cây trồng, chi phí phân bón và năng lượng.
Đặc biệt với cà phê, số liệu giá quốc tế cho thấy thị trường vẫn ở vùng tương đối cao so với trung bình nhiều năm, trong khi ca cao đã trải qua nhiều đợt tăng sốc do lo ngại thiếu hụt nguồn cung ở Tây Phi.
Đối với nhà đầu tư Việt Nam, những biến động này mở ra cơ hội giao dịch và phòng vệ giá với các hợp đồng tương lai liên quan tới lúa mỳ, đậu tương, cà phê, đường… nhưng cũng đòi hỏi quản trị rủi ro chặt chẽ hơn, tránh tâm lý “đuổi giá” khi thị trường đã tăng nóng.
3. Nguyên liệu công nghiệp, kim loại cơ bản: Biên độ giá 3–8%, cung – cầu giữ thế cân bằng mong manh
Bước sang tháng 2/2026, thị trường kim loại cơ bản như thép, nhôm, đồng, niken… ghi nhận xu hướng ổn định tương đối nhưng vẫn duy trì mức biến động đáng kể theo tuần.
Một báo cáo về thị trường kim loại đầu tháng 2 cho biết:
- Nhiều loại kim loại đã tăng/giảm trong biên độ khoảng 3–8% so với cuối quý IV/2025.
- Nguyên nhân chính đến từ chi phí năng lượng, phụ gia hợp kim và các quyết định cắt/giảm sản lượng của các nhà máy luyện kim.
- Giá đồng, nhôm, niken tiếp tục được hỗ trợ bởi nhu cầu từ hạ tầng lưới điện, xe điện và xu hướng chuyển dịch năng lượng, trong khi sản lượng mới mất nhiều năm để đưa vào vận hành.
Điều này khiến các doanh nghiệp sản xuất, xây dựng, cơ khí… đứng trước rủi ro chi phí nguyên liệu biến động khó lường, đồng thời nhấn mạnh vai trò của hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng tương lai kim loại trong việc cố định chi phí, tránh “sốc” giá cho những dự án dài hạn.
4. Kim loại quý: Vàng dẫn dắt nhóm kim loại, hưởng lợi từ bất ổn toàn cầu
Điểm nhấn nổi bật nhất của thị trường hàng hóa phái sinh những ngày đầu tháng 2/2026 là đà tăng trở lại của vàng. Sau nhịp điều chỉnh cùng thị trường hàng hóa, vàng đã bật tăng hơn 1% trong phiên gần đây khi căng thẳng địa chính trị và lo ngại kinh tế toàn cầu suy yếu kích hoạt nhu cầu trú ẩn an toàn.
Một số yếu tố chính đang hỗ trợ giá vàng và kim loại quý:
- Bất định liên quan đến xung đột khu vực và rủi ro địa chính trị lan rộng.
- Kỳ vọng chu kỳ hạ lãi suất của các ngân hàng trung ương lớn có thể chậm lại hoặc không “mềm” như dự đoán trước đó, khiến nhu cầu phòng vệ danh mục tăng.
- Đồng USD biến động khó lường sau nhiều đợt điều chỉnh chính sách tiền tệ.
Trên thị trường phái sinh, vàng và bạc tiếp tục là công cụ phổ biến để nhà đầu tư:
- Phòng vệ trước rủi ro lạm phát, suy giảm tăng trưởng, biến động tỷ giá.
- Kết hợp chiến lược giao dịch xu hướng (trend following) và chiến lược biến động (volatility trading) khi biên độ dao động giá ngày càng rộng.
5. Năng lượng: Dầu điều chỉnh, khí đốt biến động, nhu cầu phòng vệ chi phí tăng
Ở nhóm năng lượng, dầu thô sau giai đoạn tăng giá do căng thẳng địa chính trị đã có hai phiên giảm liên tiếp, khi các tín hiệu ngoại giao tích cực hơn làm dịu bớt lo ngại gián đoạn nguồn cung và thị trường điều chỉnh sau nhịp tăng nóng.
Tuy vậy, bức tranh năng lượng nhìn chung vẫn phức tạp:
- Giá khí tự nhiên biến động mạnh theo diễn biến thời tiết ở Mỹ và châu Âu, ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí phát điện, vận hành nhà máy và sản xuất phân bón.
- Nhu cầu dầu, khí vẫn bám sát các thông tin về cắt giảm/duy trì sản lượng từ OPEC+ cùng triển vọng tăng trưởng kinh tế toàn cầu.
Điều này buộc các doanh nghiệp vận tải, hàng không, sản xuất công nghiệp và nông nghiệp (sử dụng nhiều phân bón, năng lượng) phải tăng cường sử dụng hợp đồng tương lai và quyền chọn trên dầu, khí để kiểm soát chi phí, thay vì chỉ dựa vào mua – bán vật chất trên thị trường giao ngay.
6. Thông tin tham khảo cho nhà đầu tư và doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường hàng hóa phái sinh
Trong bối cảnh 2026 được nhiều tổ chức quốc tế đánh giá là năm giá nông sản có xu hướng ổn định nhưng rủi ro vẫn tiềm ẩn, trong khi kim loại, năng lượng và kim loại quý tiếp tục dao động theo các cú sốc vĩ mô, nhà đầu tư và doanh nghiệp tại Việt Nam cần lưu ý:
- Với nông sản (lúa mỳ, đậu tương, cà phê, ca cao, đường): nên theo sát thông tin thời tiết, báo cáo cung – cầu, tồn kho toàn cầu; cân nhắc sử dụng hợp đồng tương lai để khóa biên lợi nhuận, thay vì “đánh cược” với biến động thời tiết.
- Với kim loại và nguyên liệu công nghiệp: ưu tiên chiến lược phòng vệ chi phí cho các hợp đồng EPC, dự án xây dựng, sản xuất công nghiệp có biên lợi nhuận cố định.
- Với vàng và kim loại quý: xem đây là công cụ bổ sung để đa dạng hóa danh mục, phòng vệ rủi ro hệ thống, không nên coi là “kênh sinh lời chắc chắn” trong ngắn hạn vì biên độ điều chỉnh có thể rất lớn.
- Với dầu và năng lượng: doanh nghiệp tiêu thụ lớn (vận tải, logistics, công nghiệp nặng, nông nghiệp sử dụng nhiều phân bón – nhiên liệu) nên xây dựng chính sách hedging dài hạn, giúp ổn định chi phí thay vì mua theo từng đợt khi giá biến động.
(Bài viết được hỗ trợ bởi AI)